گزیده‌هایی از سخنرانی دکتر کریم مجتهدی درباره‌ی آشنایی ایرانیان با فلسفه‌های جدید غرب

ارجمندیِ پرسش در فلسفه

فیلسوف سؤال را حفظ می‌کند و اهمیت سؤال را می‌فهمد. بحثی که می‌کند در درجه اول، به منظور نشان دادن عمق مسأله است. اصلْ ادامه تحقیق و زنده نگه داشتن نفسِ بحث است. فلسفه می‌خواهد امکانات آتی را انکار نکند. از این حیث شاید هیچ رشته‌ای مثل فلسفه آینده‌ساز نباشد.

سنت و تجدد

سنتی که حیات ندارد، یک چیز کاذب است؛ تجدد هم همین طور. اگر تجدد به نحوی تظاهر به مظاهر فرهنگ غربی باشد، صددرصد کاذب و منحط است و یک نوع فروپاشی روح به شمار می‌رود. انکار ارثیه‌های روحی انسان است که کاذب است؛ اما اگر تجدد، جست و جو است و انسان را دوباره سربلند می‌کند که جست و جو کند و امید پیدا کند، آن وقت کاذب نخواهد بود. روی این، اصل اختلافات نباید بر اساس معنای ظاهری کلمات باشد. … . [ما] باید اول … [سنت خود] را بشناسیم تا حفظش کنیم و … بعد تعمق بکنیم؛ وقتی این تعمق آمد، خواهیم دید همان طور که دکارت و کانت را می‌خوانید، با همان شدت و حتی شدیدتر، ملاصدرا و ابن سینا و سهروردی و خواجه نصیر طوسی را خواهید خواند. اختلاف در سطحی بودن و عمیق بودن است. کافی است ما در یکی از این دو زمینه سطحی نباشیم، در آن دیگری هم توجه عمیقی پیدا خواهیم کرد. … . سنت اگر … زنده باشد، متجدد است. سنت اگر حیات واقعی داشته باشد، در دل خودش حیات خود را حفظ می کند، در واقع یعنی تجدد را دارد. … . تجدد سالم می‌تواند در جهت رشد سنت باشد. … . ایرانی حق ندارد فکر کند که از لحاظ صنعت از کشورهای غربی جلوتریم، چون اشتباه می‌کند. … اما دلیل نمی‌شود که مرعوب شویم و بترسیم. همین جا فلسفه می‌تواند کمک کند تا حداقل زیربنای فکری پیدا کنیم. باز تکرار می‌کنم که ترسیدنْ شناختن نیست. … . در ایران، توجه سطحی به علم جدید، به صنعت جدید و موارد کاربردی علوم، … چشم ما را … به عمق مطالب کور کرده است. ریشه‌یابی نکرده‌ایم. اینها ریشه‌های نظری دارد.

شیوه‌ی آموزش و فراگیری

ما می‌توانیم … به استادانمان شک داشته باشیم. از کجا معلوم که من نخواهم شما را در کلاس گول بزنم. می‌توانید به روزنامه‌ها، دوستان، افراد شک کنید، اما به همت خودتان که دیگر نباید شک کنید. یعنی وقتی خودمان همّت داریم و می‌خواهیم کاری کنیم، دیگر نباید شک کرد. استاد شما، همّت شماست. متأسفانه دانشجویان ما کمتر فکر می‌کنند. اگر ما بلد نیستیم به شما تدریس کنیم، خودتان باید نحوه یاد گرفتن را بیاموزید. دانشجویانی که فلسفه یا هر رشته دیگری را می‌خوانند، باید با صداقت رشته‌شان را بخوانند. فلسفه در هر رشته‌ی علمی هم به صورتی بروز می‌کند. باید با اعتماد به نفس و با اعتماد به همت خود و با خودباوری درس خواند. با یأس نمی‌توان درس خواند.

منبع: آشنایی ایرانیان با فلسفه‌های جدید غرب، سخنرانی کریم مجتهدی (دکتر فلسفه از دانشگاه سوربُن (Sorbonne) فرانسه)، کتاب ماه ادبیات و فلسفه، مهر 1382، صص 12 – 21.